به گزارش خبرنگار پرشین خودرو، دوام گیربکس اتوماتیک حاصل رعایت اصول دقیق مهندسی و توجه به جزئیاتی است که فرسودگی قطعات حساس را به تعویق می‌اندازد. نادیده گرفتن لرزش‌های خفیف یا تغییر رنگ روغن، می‌تواند مقدمه‌ای برای تحمیل هزینه‌های سنگین تعمیرات باشد که بودجه شما را به شدت تحت فشار قرار می‌دهد. با این حال، حفظ سلامت این سیستم پیچیده، نه با جادو، بلکه با تغییر رفتار رانندگی، سرویس‌های پیشگیرانه و رعایت نکات نگهداری گیربکس اتوماتیک کاملا ممکن است. در ادامه این مطلب از پرشین خودرو، راهکارهای تخصصی و آزموده شده‌ای را مطالعه می‌کنید که با اجرای آن‌ها، خیال خود را از بابت سلامت فنی خودرو و حفظ ارزش سرمایه‌تان راحت خواهید کرد.

شناخت گیربکس های اتوماتیک و انواع آن

برای افزایش عمر گیربکس اتوماتیک لازم است تا در اولین قدم با انواع آن آشنا شوید تا به رانندگی لذت‌بخش دست یابید و از هزینه‌های سنگین تعمیرات جلوگیری کنید. انواع گیربکس اتوماتیک در ۴ دسته اصلی شامل هیدرولیکی (AT)، متغیر پیوسته (CVT)، دوکلاچه (DCT) و دستی رباتیک (AMT) طراحی می‌شوند که هرکدام مکانیزم و ویژگی‌های فنی خاصی در مدیریت مبدل گشتاور، شتاب و مصرف سوخت خودروی شما دارند.

گیربکس AT

اسطوره دوام و قدرت این مدل که ستون فقرات صنعت خودرو است به جای کلاچ از تورک کانورتر بهره می‌برد. روغن با فشار بالا نیرو را منتقل می‌کند و شما تعویض دنده‌ای بسیار نرم را تجربه می‌کنید. اگرچه مصرف سوخت کمی بالا است، اما دوام گیربکس اتوماتیک در این مدل برای آفرود بی‌نظیر است و پیچیدگی شیرهای برقی آن نیاز به تخصص بالای تعمیرکار دارد.

گیربکس CVT

در این سیستم خبری از چرخ‌دنده نیست و دو پولی با تغییر قطر خود بی‌نهایت نسبت دنده می‌سازند. این تکنولوژی موتور را همیشه در بهینه‌ترین دور نگه می‌دارد و مصرف سوخت را ۱۰% کاهش می‌دهد. البته شاید صدای یکنواخت موتور و حس لیز خوردن تسمه برای شما جذاب نباشد، اما شتاب‌گیری خطی آن فوق‌العاده است.

گیربکس DCT

این تکنولوژی جذاب از دو مجموعه کلاچ به صورت مجزا برای دنده‌های زوج و فرد استفاده می‌کند. تعویض دنده در کسری از ثانیه انجام می‌شود و اتلاف انرژی ناچیز است. البته توجه کنید که مدل‌های خشک این گیربکس در ترافیک سنگین مستعد داغ کردن هستند و هزینه نگهداری بالاتری نسبت به سایر مدل‌ها دارند.

گیربکس AMT

این مدل در واقع یک گیربکس دستی است که ربات‌ها زحمت کلاچ‌گیری را می‌کشند. ارزان‌ترین گزینه برای رانندگی راحت است، اما ضربه و تاخیر هنگام تعویض دنده در آن طبیعی به نظر می‌رسد و نباید انتظار نرمی مدل AT را داشته باشید.

مقایسه دوام گیربکس اتوماتیک و دستی

انتخاب میان دنده دستی و اتوماتیک همیشه ارزش بحث کردن داشته است. اگر مقایسه دوام گیربکس اتوماتیک و دستی معیار اصلی شما است، بایستی بدانید که گیربکس‌های دستی به دلیل ساختار مکانیکی ساده‌تر ذاتا جان‌سخت‌تر هستند و کمتر دچار خرابی می‌شوند. در مقابل نگهداری گیربکس اتوماتیک، با وجود حساسیت فنی بالاتر بسیار سخت‌تر است، اما خستگی رانندگی در ترافیک را به شدت کاهش می‌دهد و آسایش بیشتری فراهم می‌کند.

تحلیل فنی دوام و استهلاک گیربکس اتوماتیک و دستی

نگهداری گیربکس اتوماتیک سخت‌تر است یا دستی؟ گیربکس‌های دستی فقط به تعویض دوره‌ای دیسک و صفحه نیاز دارند و پیچیدگی خاصی ندارند. در سمت دیگر ماجرا دوام گیربکس اتوماتیک وابستگی شدیدی به کیفیت روغن گیربکس و شرایط دمایی دارد. کارشناسان پرشین خودرو تاکید می‌کنند که یک غفلت ساده در تعویض روغن می‌تواند باعث سوختن کلاچ‌ها و خرابی توربین شود که هزینه تعمیر گیربکس اتوماتیک را به شدت افزایش می‌دهد. با اینکه مدل‌های اتوماتیک کنترل کمتری روی دور موتور به شما می‌دهند، اما با حذف کلاچ‌گیری فیزیکی، استرس رانندگی را از بین می‌برند.

دلایل خرابی گیربکس اتوماتیک چیست؟

اصلی‌ترین دلایل خرابی گیربکس اتوماتیک شامل بی‌توجهی به کیفیت روغن گیربکس، افزایش دمای بیش از حد سیستم و اشتباهات رانندگی است. این عوامل باعث افت فشار هیدرولیک، سوختن صفحات و شکستگی قطعات داخلی می‌شوند و هزینه‌های سنگینی را به شما تحمیل می‌کنند.

آمارها نشان می‌دهند که مقصر اصلی در ۸۰% موارد، ضعف در نگهداری روغن است. چرا که این سیال مهم وظیفه خنک‌کاری و روانکاری را بر عهده دارد. در کنار این موضوع گرما دشمن شماره یک گیربکس شما است و اگر خنک‌کننده گیربکس در ترافیک‌های سنگین نتواند دما را مهار کند، کاسه‌نمدها خشک شده و قطعات داخلی دفرمه می‌شوند. همچنین لازم است بدانید که عادت‌های غلطی مانند تغییر ناگهانی دنده قبل از توقف کامل خودرو یا شتاب‌گیری‌های ناگهانی و تخته‌گاز رفتن مداوم، ضربات ویرانگری به کلاچ‌ها وارد می‌کند و عمر مفید سیستم انتقال قدرت را به شدت کاهش می‌دهد.

عوامل کاهش‌دهنده عمر گیربکس اتوماتیک

شناخت عوامل کاهش‌دهنده عمر گیربکس اتوماتیک به شما کمک می‌کند تا با حذف عادت‌های غلط، سال‌ها از تعمیرگاه دور بمانید. رفتارهایی مانند خلاص کردن دنده در حرکت یا تغییر ناگهانی جهت خودرو، قاتل خاموش سیستم انتقال قدرت شما هستند که با ایجاد اختلال در فشار هیدرولیک و وارد کردن ضربات مکانیکی، سلامت قطعات را به خطر می‌اندازند.

• خلاص کردن در سرازیری باعث می‌شود پمپ روغن گیربکس دور نگیرد و قطعاتی که با سرعت بالا می‌چرخند بدون روانکاری بمانند.
• لانچ کردن یا شتاب‌گیری‌های ناگهانی با دور موتور بالا فشار و گرمای شدیدی به توربین و صفحات کلاچ‌ها تحمیل می‌کند.
• استفاده از دنده پارک بدون ترمز دستی تمام وزن خودرو را روی یک پین کوچک می‌اندازد و باعث شکستگی آن می‌شود.
• عدم توقف کامل هنگام تغییر دنده از عقب به جلو (یا برعکس) ضربات سنگینی به چرخ‌دنده‌ها وارد کرده و از عمر سیستم می‌کاهد.

نشانه‌های خرابی گیربکس اتوماتیک

سیستم انتقال قدرت هوشمند خودرو پیش از از کار افتادن کامل با زبان فنی خود به شما هشدار می‌دهد. جدی گرفتن نشانه‌های خرابی گیربکس اتوماتیک تنها راه نجات از فاکتورهای سنگین تعمیرات است و باید با مشاهده اولین علائم بلافاصله اقدام کنید.

• احساس تقه زدن یا ضربه هنگام تعویض دنده که ناشی از ایراد در شیر برقی یا سنسور فشار است.
• گاز هرز خوردن خودرو و افزایش دور موتور بدون شتاب‌گیری که خبر از پایان عمر کلاچ‌ها و دیسک‌ها می‌دهد.
• تاخیر محسوس در شروع حرکت که اغلب به دلیل افت فشار هیدرولیک یا وجود نشتی داخلی رخ می‌دهد.
• شنیدن صدای زوزه یا کوبش که در گیربکس CVT نشانگر خرابی بلبرینگ یا تسمه انتقال قدرت است.
• استشمام بوی سوختگی شدید که یعنی دما از حد مجاز گذشته و روغن گیربکس یا همان ATF خاصیت خود را از دست داده است.
• مشاهده لکه‌های روغن قرمز زیر خودرو یا روشن شدن چراغ اخطار توسط ECU گیربکس که نیازمند بررسی فوری است.

شایع‌ترین مشکلات گیربکس اتوماتیک

تجربه نشان می‌دهد که برخی قطعات در سیستم انتقال قدرت زودتر تسلیم می‌شوند. با شناخت این لیست سیاه می‌توانید با رانندگی دقیق‌تر از خرابی‌های پرهزینه جلوگیری کنید و در دام تعمیرات تکراری نیفتید.

• اختلال در عملکرد شیر برقی که باعث تقه زدن می‌شود و گاهی به جای تعویض قطعه، تنها با یک کالیبراسیون دقیق نرم‌افزاری برطرف می‌گردد.
• ضعف در تورک کانورتر یا همان توربین که لرزش در سرعت بالا و کاهش شتاب اولیه را رقم می‌زند.
• گرفتگی مجاری ساعت گیربکس با جرم و ذرات معلق روغن که نظم تعویض دنده را به هم می‌ریزد.
• خرابی سلکتور که باعث می‌شود خودرو در حالت پارک روشن نشود یا دنده را در پشت آمپر اشتباه نشان دهد.
• پارگی تسمه انتقال قدرت در گیربکس CVT بر اثر فشار زیاد که پرهزینه‌ترین تعمیر ممکن است.
• داغ کردن گیربکس DCT خشک در ترافیک سنگین که بوی لنت و استهلاک شدید صفحه را به همراه دارد.

نکات مراقبت از گیربکس اتوماتیک

افزایش عمر گیربکس اتوماتیک برای سالیان سال با رعایت اصول مهندسی و تغییر عادات رانندگی، امکان‌پذیر است. نگهداری از این قطعه مهم اصلا سخت نیست و فقط به کمی توجه و تغییر رفتار نیاز دارد.

• روغن و فیلتر را سر وقت و با ویسکوزیته مناسب تعویض کنید.
• برای افزایش عمر گیربکس اتوماتیک از شتابگیری ناگهانی بپرهیزید و ملایم برانید.
• سیستم خنک کننده را چک کنید؛ چون دمای موتور روی گیربکس اثر دارد.
• موقع پارک اول ترمز دستی را بکشید و بعد دنده را در P قرار دهید تا بار اضافه روی گیربکس را خنثی کنید.
• در هوای سرد ۲۰ ثانیه دنده را در D نگه دارید تا روغن گرم شود.
• پشت چراغ قرمز زیر ۲ دقیقه دنده را خلاص نکنید.
• سطح روغن را ماهانه چک کنید و نشتی‌ها را جدی بگیرید.
• تعویض روغن گیربکس فقط با دستگاه ساکشن، مهم‌ترین نکته نگهداری از گیربکس اتوماتیک AT است.
• برای تخلیه کامل لجن‌ها و ذرات معلق از توربین، حتما از دستگاه ساکشن برای فلاش کردن گیربکس استفاده کنید. این فرایند تمام روغن سوخته قدیمی را از سیستم خارج می‌کند و سلامت قطعات را تضمین می‌نماید.
• در سربالایی‌ها با گیربکس AT از حالت دستی استفاده نمایید.
• برای افزایش طول عمر گیربکس DCT، با آن در ترافیک حرکت خزشی نکنید و فاصله بگیرید.
• در توقف طولانی با DCT دنده را خلاص کنید.
• برای جلوگیری از خرابی گیربکس CVT، از یدک‌کشی کردن و تحت فشار گذاشتن آن بپرهیزید.
• روغن CVT بسیار خاص است و باید دقیق انتخاب شود.
• در ترافیک شهری روغن را هر ۴۰۰۰۰ تا ۶۰۰۰۰ کیلومتر عوض کنید.
• خودروهای AL۴ و چینی به تعویض روغن زودتر نیاز دارند.
• برای تغییر دنده همیشه ایست کامل کنید.
• سرویس‌ها را فقط به مراکز تخصصی بسپارید.

هزینه تعمیر گیربکس اتوماتیک

هزینه تعمیر گیربکس اتوماتیک، دغدغه‌ای است که اگر از قبل برای آن آماده نباشید، می‌تواند شوک بزرگی به بودجه شما وارد کند. به همین دلیل است که این مطلب را برای افزایش عمر گیربکس اتوماتیک آماده کرده‌ایم. نرخ‌های تعمیرات در سال ۱۴۰۴ بسته به مدل ماشین و نوع خرابی نوسان زیادی دارند، اما دانستن حدود قیمت‌ها به شما کمک می‌کند بهتر تصمیم بگیرید. در جدول زیر، جزئیات هزینه‌های تعمیرات و اجرت‌ها را برایتان لیست کرده‌ایم:

سخن پایانی

ماجرای نگهداری گیربکس اتوماتیک فقط تعویض روغن یا چرخ‌دنده‌ها نیست. مسئله اصلی حفظ ارزش سرمایه و آرامش ذهنی شما است. تصور کنید به جای اینکه درگیر استرس تعمیرگاه و پرداخت فاکتورهای سنگین باشید، با خیال راحت از رانندگی لذت می‌برید. با رعایت این اصول ساده:

• هزینه‌های ترسناک تعمیرات را به پس‌انداز برای لذت‌های زندگی تبدیل می‌کنید.
• خودرویی دارید که در لحظات حساس، رفیق نیمه راه نمی‌شود.
• کیفیت ماشین را برای فروش گران‌تر در آینده حفظ می‌کنید.

انتخاب با شما است. می‌توانید فقط یک راننده باشید، یا یک مالک زیرک که اجازه نمی‌دهد غفلت‌های کوچک، جیبش را خالی کند.

سوالات متداول

آیا تعویض به موقع روغن گیربکس اتوماتیک واقعا در دوام آن تاثیر دارد؟

بله، تعویض روغن مهمترین عامل در سلامت گیربکس است. زیرا روغن تازه با ویسکوزیته مناسب، اصطکاک و گرمای مخرب بین قطعات متحرک را خنثی می کند.

آیا رانندگی پرشتاب عمر گیربکس اتوماتیک را کم می کند؟

قطعا، شتاب گیری های ناگهانی و رانندگی تهاجمی فشار هیدرولیکی بسیار زیادی به صفحات و باندها وارد می کند که منجر به فرسودگی زودرس آنها می شود.

آیا گیربکس اتوماتیک در ترافیک سریع تر خراب می شود؟

بله، توقف و حرکت های مداوم باعث بالا رفتن دمای روغن و استهلاک توربین می شود. در ترافیک های طولانی بهتر است دنده را خلاص کنید تا سیستم خنک شود.