جدول سرویس دوره‌ای خودرو؛ چه چیزی را چه زمانی بررسی یا تعویض کنیم؟

به گزارش خبرنگار پرشین خودرو، اگر فقط وقتی خودرو خراب می‌شود به سرویس آن فکر می‌کنید، احتمالاً بخشی از هزینه‌های سنگین تعمیرات را خودتان به خودرو تحمیل می‌کنید.

تعویض روغن، فیلتر، شمع، روغن گیربکس، تسمه تایم، لنت ترمز و حتی بررسی لاستیک‌ها، همگی بخشی از نگهداری خودرو هستند؛ اما یک نکته مهم وجود دارد: برای همه خودروها نمی‌توان یک عدد ثابت برای سرویس یا تعویض قطعات تعیین کرد.

در این راهنما یک جدول سرویس دوره‌ای خودرو در اختیار شما قرار می‌دهیم تا بدانید کدام قطعه باید بررسی شود، کدام قطعه نیاز به تعویض دارد و چه زمانی باید به دفترچه خودرو مراجعه کنید.

سرویس دوره‌ای خودرو چیست؟

سرویس دوره‌ای خودرو فقط «تعویض روغن» نیست.

در یک سرویس کامل، وضعیت بخش‌هایی از خودرو که به مرور زمان یا بر اثر کارکرد فرسوده می‌شوند بررسی می‌شود؛ از روغن و فیلترها گرفته تا ترمز، لاستیک، باتری، تسمه‌ها، سیستم تعلیق و مایعات.

به زبان ساده، سرویس دوره‌ای سه مرحله دارد:

• بازدید: بررسی وضعیت یک قطعه یا سیستم
• سرویس: انجام عملیات نگهداری یا تنظیم
• تعویض: جایگزین کردن قطعه یا سیالی که به پایان عمر سرویس رسیده یا فرسوده شده است

بنابراین ممکن است در یک سرویس، لنت ترمز فقط بررسی شود اما روغن موتور تعویض شود. یا فیلتر هوا به دلیل وضعیت مناسب، همچنان قابل استفاده باشد.

جدول سرویس دوره‌ای خودرو؛ این قطعات را فراموش نکنید

یک نکته مهم درباره این جدول

اگر در اینترنت جدولی دیدید که مثلاً نوشته «روغن گیربکس همه خودروها فلان کیلومتر» یا «همه شمع‌ها فلان کیلومتر»، با احتیاط به آن نگاه کنید.

عدد صحیح برای یک خودرو، الزاماً عدد صحیح برای خودروی دیگر نیست.

برنامه‌های رسمی سازندگان نیز بر اساس موتور، گیربکس و شرایط استفاده با یکدیگر تفاوت دارند.

زمان تعویض روغن خودرو؛ فقط به رنگ روغن نگاه نکنید

روغن موتور یکی از مهم‌ترین مواد مصرفی خودرو است، اما زمان تعویض آن را نمی‌توان فقط با نگاه کردن به رنگ روغن مشخص کرد.

تیره شدن روغن به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که روغن دیگر قابل استفاده نیست؛ همان‌طور که روشن بودن روغن هم به معنی سالم بودن قطعی آن نیست.

برای تعیین زمان تعویض روغن خودرو باید مواردی مانند این‌ها را در نظر گرفت:

• مشخصات موتور
• نوع و گرید روغن
• توصیه سازنده
• میزان کارکرد
• زمان سپری‌شده از سرویس قبلی
• شرایط رانندگی

اگر خودرو در ترافیک سنگین، مسیرهای کوتاه و مکرر یا شرایط سخت استفاده می‌شود، حتماً بخش مربوط به شرایط سخت در دفترچه را بررسی کنید.

چرا فیلتر روغن هم مهم است؟

فیلتر روغن وظیفه دارد آلودگی‌ها و ذرات موجود در مدار روغن را تا حد ممکن جذب کند. بنابراین صرفاً ریختن روغن نو و بی‌توجهی به فیلتر، رویکرد کاملی برای سرویس روغن نیست.

فیلتر هوا و فیلتر کابین؛ دو فیلتر، دو وظیفه متفاوت

این دو فیلتر گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند.

فیلتر هوا مربوط به هوای ورودی موتور است؛ اما فیلتر کابین هوای ورودی به فضای سرنشینان را تصفیه می‌کند.

اگر خودرو در محیط‌های بسیار گردوغبارآلود تردد می‌کند، بررسی فیلتر هوا ممکن است زودتر از برنامه عادی اهمیت پیدا کند.

علائمی مانند کاهش جریان هوای سیستم تهویه یا افت کیفیت هوای داخل کابین نیز می‌تواند نشانه نیاز به بررسی فیلتر کابین باشد؛ البته این علائم به‌تنهایی علت مشخصی را ثابت نمی‌کنند.

زمان تعویض شمع خودرو؛ یک عدد برای همه موتورها وجود ندارد

عمر شمع به طراحی موتور و نوع شمع بستگی دارد.

شمع‌های معمولی، پلاتینیومی و ایریدیومی می‌توانند برنامه‌های سرویس متفاوتی داشته باشند. به همین دلیل، زمان تعویض شمع خودرو باید از روی مشخصات همان موتور و توصیه سازنده تعیین شود.

اگر خودرو دچار بد کار کردن موتور، استارت نامناسب، افت عملکرد یا افزایش مصرف سوخت شده است، شمع یکی از مواردی است که ممکن است نیاز به بررسی داشته باشد؛ اما این علائم می‌توانند دلایل دیگری هم داشته باشند.

زمان تعویض روغن گیربکس؛ دستی، اتوماتیک و CVT را یکی ندانید

یکی از اشتباهات رایج در سرویس دوره‌ای ماشین، استفاده از یک عدد ثابت برای تمام گیربکس‌هاست.

گیربکس‌های زیر ساختار و الزامات نگهداری یکسانی ندارند:

• دستی
• اتوماتیک
• CVT
• DCT

نوع سیال نیز اهمیت زیادی دارد. حتی اگر دو روغن از نظر ظاهری مشابه باشند، لزوماً برای یک گیربکس مشخص قابل جایگزینی نیستند.

بنابراین در مورد زمان تعویض روغن گیربکس سه چیز را حتماً از دفترچه خودرو بررسی کنید:

نوع گیربکس + نوع سیال + برنامه سرویس سازنده

اگر خودرو در شرایط سخت استفاده می‌شود، ممکن است برنامه نگهداری آن با شرایط عادی متفاوت باشد.

تسمه تایم؛ قطعه‌ای که نباید منتظر خرابی‌اش بمانید

تسمه تایم با تسمه‌های جانبی خودرو یکی نیست.

تسمه تایم وظیفه هماهنگ کردن حرکت بخش‌های اصلی موتور را بر عهده دارد و در بعضی موتورها، پارگی آن می‌تواند به آسیب جدی داخل موتور منجر شود.

به همین دلیل اگر سازنده برای موتور خودرو برنامه مشخصی برای زمان تعویض تسمه تایم تعیین کرده است، منتظر شنیدن صدای عجیب یا مشاهده نشانه خرابی نمانید.

بازه دقیق تعویض آن به موتور و توصیه سازنده بستگی دارد و نباید یک عدد عمومی را به تمام خودروها تعمیم داد.

لنت ترمز را با کیلومتر تعویض نکنید

اینکه بگوییم «لنت ترمز هر فلان کیلومتر باید عوض شود» دقیق نیست.

عمر لنت به عواملی مانند موارد زیر وابسته است:

• سبک رانندگی
• میزان استفاده از ترمز
• مسیرهای شهری یا جاده‌ای
• وزن خودرو
• شرایط ترافیک

بنابراین لنت باید بر اساس میزان فرسودگی و وضعیت واقعی سیستم ترمز بررسی شود.

اگر هنگام ترمز گرفتن با صدا، لرزش، تغییر غیرعادی پدال یا کاهش محسوس توان ترمزگیری مواجه شدید، بررسی خودرو را عقب نیندازید.

بیشتر بخوانید: راهنمای خرید خودروی کارکرده؛ ۲۰ نکته مهم قبل از معامله

لاستیک، باتری و جلوبندی؛ سه موردی که نباید فراموش شوند

لاستیک‌ها

برای لاستیک فقط به عمق آج نگاه نکنید.

• فشار باد
• ترک
• بریدگی
• برآمدگی
• سایش نامنظم
• آسیب دیواره
• وضعیت کلی و سن لاستیک

فشار باد نیز باید بر اساس مقدار توصیه‌شده خودرو تنظیم شود.

باتری

اگر استارت خودرو نسبت به گذشته ضعیف شده، باتری و سیستم شارژ باید بررسی شوند.

ظاهر باتری، اتصالات و عملکرد استارت از مواردی هستند که می‌توانند اطلاعات اولیه خوبی بدهند؛ اما برای تشخیص دقیق، تست باتری و سیستم شارژ مفید است.

جلوبندی و سیستم تعلیق

کوبش، لقی، تغییر رفتار خودرو، کشیدن خودرو به یک سمت یا سایش نامنظم لاستیک می‌تواند دلیل مناسبی برای بررسی سیستم تعلیق و فرمان باشد.

البته یک علامت به‌تنهایی عیب قطعی را مشخص نمی‌کند.

سرویس خودرو در شرایط سخت؛ چه زمانی باید زودتر اقدام کرد؟

همه خودروها شرایط یکسانی ندارند.

اگر خودرو بیشتر در یکی از شرایط زیر استفاده می‌شود، برنامه نگهداری آن را با دقت بیشتری بررسی کنید:

• ترافیک سنگین و توقف و حرکت مداوم
• مسیرهای کوتاه و استارت‌های مکرر
• گردوغبار زیاد
• دمای بسیار بالا یا بسیار پایین
• حمل بار سنگین
• بکسل
• جاده‌های نامناسب
• استفاده شدید و طولانی از خودرو

شرایط سخت الزاماً به معنی یک درصد ثابت برای کاهش فاصله سرویس نیست. مقدار دقیق باید از برنامه نگهداری همان خودرو مشخص شود.

چک لیست سرویس خودرو؛ چه چیزهایی را خودمان بررسی کنیم؟

برای بسیاری از رانندگان، یک چک‌لیست ساده از ده‌ها صفحه توصیه فنی کاربردی‌تر است.

چک‌لیست سریع مالک خودرو

• ☐ سطح روغن موتور را طبق روش دفترچه بررسی کنید.
• ☐ فشار باد لاستیک‌ها را کنترل کنید.
• ☐ لاستیک‌ها را از نظر ترک، بریدگی و برآمدگی ببینید.
• ☐ چراغ‌های خودرو را بررسی کنید.
• ☐ سطح مایع شیشه‌شوی را کنترل کنید.
• ☐ نشتی غیرعادی زیر خودرو را جدی بگیرید.
• ☐ به صداها و لرزش‌های جدید توجه کنید.
• ☐ چراغ‌های هشدار داشبورد را نادیده نگیرید.

کارهایی مانند باز کردن بخش‌های حساس ترمز، گیربکس یا موتور را به فرد متخصص بسپارید.

این ۸ علامت را در خودرو جدی بگیرید

گاهی خودرو قبل از یک خرابی جدی، هشدار می‌دهد؛ مسئله این است که باید آن را بشناسیم.

اگر هرکدام از موارد زیر را مشاهده کردید، بررسی خودرو را به سرویس بعدی موکول نکنید:

• 🔴 روشن شدن چراغ هشدار مهم
• 🌡️ افزایش غیرعادی دمای موتور
• 🛑 کاهش محسوس عملکرد ترمز
• 💧 نشتی قابل توجه مایعات
• 🔊 صدای جدید و غیرعادی
• ⚠️ لرزش شدید
• 💨 دود غیرعادی
• ⛽ بوی سوخت یا سوختگی

چه زمانی ادامه رانندگی خطرناک است؟

اگر مشکل به ترمز، فرمان، دمای موتور، دود شدید، نشتی قابل توجه یا کنترل خودرو مربوط است، ادامه رانندگی می‌تواند خطرناک باشد.

در چنین شرایطی بهتر است خودرو در اولین فرصت توسط متخصص بررسی شود و در صورت وجود خطر فوری، از ادامه حرکت خودداری شود.

۵ اشتباه رایج در سرویس دوره‌ای خودرو

۱. «همه خودروها هر فلان کیلومتر سرویس می‌شوند»

خیر. برنامه سرویس به خودرو و شرایط استفاده بستگی دارد. عددی که برای یک خودرو درست است ممکن است برای خودروی دیگر مناسب نباشد.

۲. «تا ماشین خراب نشده، نیازی به سرویس نیست»

بعضی قطعات باید پیشگیرانه سرویس یا تعویض شوند. تسمه تایم نمونه مهمی از این موضوع است.

۳. «هر روغنی که گران‌تر باشد بهتر است»

قیمت به‌تنهایی معیار مناسبی نیست. مشخصات فنی اعلام‌شده توسط سازنده باید ملاک انتخاب روغن باشد.

۴. «اگر خودرو کم کار می‌کند، سرویس لازم ندارد»

بعضی سرویس‌ها علاوه بر کیلومتر، بر اساس زمان انجام می‌شوند. بنابراین کم‌کار بودن خودرو به معنی بی‌نیازی از نگهداری نیست.

۵. «چراغ هشدار را خاموش کنیم و بعداً بررسی کنیم»

خاموش شدن یا پاک شدن یک هشدار بدون پیدا کردن علت، تعمیر خودرو محسوب نمی‌شود. علت هشدار باید مشخص شود.

یک روش ساده برای اینکه هیچ سرویس مهمی را فراموش نکنید

اگر می‌خواهید نگهداری خودرو برایتان تبدیل به دردسر نشود، یک سابقه ساده از سرویس‌ها داشته باشید.

برای هر سرویس این چهار مورد را ثبت کنید:

تاریخ | کیلومتر | قطعه یا سیال تعویض‌شده | سرویس بعدی

مثلاً در فاکتور تعمیرگاه یا یک یادداشت روی گوشی بنویسید چه روغنی ریخته شده، چه فیلتری تعویض شده و چه مواردی فقط بازدید شده‌اند.

این کار هنگام فروش خودرو هم می‌توا ند به مستند بودن سابقه نگهداری کمک کند.

سوالات متداول درباره سرویس دوره‌ای خودرو

سرویس دوره‌ای خودرو هر چند کیلومتر انجام می‌شود؟

یک عدد ثابت برای همه خودروها وجود ندارد. برنامه دقیق باید بر اساس دفترچه خودرو، زمان، کیلومتر و شرایط استفاده تعیین شود.

آیا زمان هم در سرویس خودرو مهم است؟

بله. بعضی سرویس‌ها علاوه بر کیلومتر، بر اساس مدت زمان نیز برنامه‌ریزی می‌شوند. بنابراین خودرویی که کمتر استفاده شده لزوماً از همه سرویس‌ها بی‌نیاز نیست.

روغن گیربکس هر چند کیلومتر باید تعویض شود؟

بازه دقیق به نوع گیربکس، نوع سیال و توصیه سازنده بستگی دارد. برای گیربکس دستی، اتوماتیک، CVT و DCT نمی‌توان یک عدد مشترک تعیین کرد.

تسمه تایم را چه زمانی باید عوض کرد؟

زمان تعویض تسمه تایم به موتور و برنامه سازنده بستگی دارد و ممکن است بر اساس زمان، کیلومتر یا هر دو تعیین شود. اگر سازنده برنامه تعویض مشخصی دارد، منتظر خرابی تسمه نمانید.

آیا خودروهای کم‌کار هم به سرویس دوره‌ای نیاز دارند؟

بله. برخی سرویس‌ها به گذشت زمان نیز وابسته‌اند. بنابراین برنامه نگهداری خودرو باید با توجه به زمان و کارکرد هر دو بررسی شود.

بیشتر بخوانید: لرزش خودرو در شروع حرکت؛ علت چیست و چرا در سرعت بالا از بین می‌رود؟

جمع‌بندی؛ سرویس خودرو را به روز خرابی موکول نکنید

برای نگهداری درست خودرو، لازم نیست مکانیک باشید؛ کافی است بدانید چه چیزی باید بررسی شود، چه چیزی باید تعویض شود و برنامه دقیق خودرویتان چیست.

مهم‌ترین اصل این است که برای همه خودروها یک نسخه واحد وجود ندارد. دفترچه راهنما، مشخصات موتور و گیربکس، زمان، کیلومتر کارکرد و شرایط واقعی استفاده باید در کنار هم مبنای سرویس دوره‌ای خودرو قرار بگیرند.

اگر هم قرار است فقط یک کار انجام دهید، این باشد: سابقه سرویس خودرو را ثبت کنید و تاریخ و کیلومتر سرویس بعدی را از قبل یادداشت کنید. همین عادت ساده می‌تواند جلوی فراموش شدن بسیاری از سرویس‌های مهم را بگیرد.