به گزارش خبرنگار پرشین خودرو، بازار خودرو ایران در ماههای اخیر تحت تأثیر مجموعهای از عوامل همزمان، وارد یکی از پیچیدهترین دورههای خود شده است. فشارهای ناشی از تحریم، تهدیدهای ژئوپلیتیک، محدودیتهای تجاری، نوسانات ارزی، اختلال در واردات و کاهش تیراژ تولید، در کنار افزایش قیمت خودرو و قطعات، زنجیره فروش و خدمات پس از فروش را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
در این میان، کمیابی و گرانی قطعات یدکی خودروهای وارداتی و مونتاژی، بهخصوص محصولات چینی و برقی، به یک نگرانی جدی برای مالکان تبدیل شده است.
بازار خودرو زیر فشار کمبود قطعات
وابستگی روزافزون بازار ایران به خودروهای چینی در سالهای اخیر، اگرچه به افزایش تنوع محصولات و پاسخ به بخشی از تقاضای بازار منجر شده، اما همزمان ضعف زیرساختهای خدمات پس از فروش و تأمین قطعات را نیز بیشتر نمایان کرده است.
مشکل زمانی جدیتر میشود که یک خودرو پس از خرابی، برای مدت طولانی در تعمیرگاه متوقف بماند؛ چراکه در چنین شرایطی مالک تنها هزینه خرید قطعه را پرداخت نمیکند، بلکه هزینه خواب خودرو، رفتوآمد جایگزین و گاهی تعمیرات مجدد ناشی از استفاده از قطعات نامطمئن را نیز متحمل میشود.
به بیان سادهتر، چالش امروز بازار تنها قیمت خودرو نیست؛ هزینه نگهداری و امکان دسترسی به قطعه مناسب نیز به بخش مهمی از هزینه مالکیت تبدیل شده است.
فعالان و کارشناسان حوزه خدمات پس از فروش هشدار میدهند که اگر ضعف شبکه تأمین قطعه و خدمات اصلاح نشود، ادامه این روند میتواند نارضایتی مالکان خودروهای وارداتی و مونتاژی را افزایش دهد.
چرا خودروهای چینی بیشتر در معرض خطرند؟
خودروهای چینی در سالهای گذشته سهم قابل توجهی از بازار خودروهای وارداتی و مونتاژی ایران را به خود اختصاص دادهاند. بخشی از این محصولات اکنون وارد دورهای شدهاند که با افزایش استهلاک، نیاز به سرویسهای تخصصی و تعویض قطعات مواجه میشوند.
از سوی دیگر، تأمین قطعات این خودروها تا حد زیادی به واردات و ارتباط با زنجیره تأمین خارجی وابسته است. بنابراین هر اختلال در تجارت خارجی، تخصیص ارز، ثبت سفارش یا واردات میتواند مستقیماً بازار قطعات یدکی را تحت تأثیر قرار دهد.
این موضوع فقط به قطعات فنی محدود نیست و قطعات بدنه، لوازم مصرفی، تجهیزات الکترونیکی و قطعات تخصصی نیز میتوانند تحت تأثیر قرار گیرند.
تقاضا برای لوازم یدکی چینی در حال افزایش است
خودروهای چینی که در سالهای اخیر تعدادشان در خیابانها افزایش یافته، بهتدریج وارد مرحلهای شدهاند که نیاز آنها به قطعات مصرفی و تعمیرات تخصصی بیشتر میشود.
بر اساس گزارشها و تحلیلهای فعالان بازار قطعات، تقاضا برای لوازم یدکی خودروهای چینی در حال افزایش است و پیشبینی میشود این روند تا پایان سال ۱۴۰۵ نیز ادامه داشته باشد.
منطق بازار نیز روشن است؛ هرچه تعداد یک خودرو در کشور بیشتر شود، نیاز به قطعات مصرفی، فنی، بدنهای و الکترونیکی آن نیز افزایش پیدا میکند. اما افزایش تقاضا زمانی به بحران تبدیل میشود که عرضه قطعه اصلی و باکیفیت، همپای آن رشد نکند.
در چنین شرایطی، مصرفکننده با سه انتخاب دشوار مواجه میشود: انتظار برای قطعه اصلی، پرداخت هزینه بالاتر برای قطعه موجود یا استفاده از قطعاتی که کیفیت و اصالت آنها محل تردید است.
چرا قطعات خودرو کمیاب و گران شدهاند؟
یک فعال بازار قطعات یدکی در گفتوگو با خبرنگار پرشین خودرو، وضعیت فعلی را بحرانی پنهان اما عمیق توصیف میکند؛ بحرانی که علاوه بر مالکان خودروهای وارداتی، دارندگان محصولات مونتاژی و بهخصوص خودروهای چینی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
به گفته مهدی کاظمی، ضعف شبکه خدمات پس از فروش، افزایش شدید قیمت قطعات در پی تشدید محدودیتهای اقتصادی و کمیابی برخی اقلام مصرفی، مجموعهای از مشکلات را ایجاد کرده که نتیجه مستقیم آن افزایش نارضایتی مصرفکنندگان است.
این فعال بازار قطعات، بخش مهمی از مشکلات موجود را ناشی از نوسانات ارزی، تهدیدهای ژئوپلیتیک و محدودیتهای تجاری میداند و معتقد است تولیدکنندگان و بازرگانان واقعی برای تأمین ارز، خرید کالا و ثبت سفارش با موانع جدی مواجه شدهاند.
خودروها در تعمیرگاه متوقف میمانند
یکی از ملموسترین پیامدهای این وضعیت برای مصرفکننده، افزایش زمان خواب خودرو است.
به گفته کاظمی، بسیاری از خودروهای وارداتی و مونتاژی با مشکلاتی در زمینه زیرساخت، تأمین قطعه و خدمات پس از فروش روبهرو هستند و برخی خودروها مدتها در تعمیرگاه متوقف میمانند تا قطعه مورد نیاز آنها پیدا شود.
این مشکل البته تنها گریبان خودروهای چینی و وارداتی را نگرفته است. فشار موجود در بازار قطعات و افزایش هزینه تأمین، تعمیرکاران و مالکان خودروهای داخلی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
در واقع، هرچه دسترسی به قطعه دشوارتر و زمان انتظار طولانیتر شود، هزینه نهایی تعمیر برای مالک نیز افزایش پیدا میکند.
خودروهای برقی؛ چالش جدید خدمات پس از فروش
همزمان با تأکید بر توسعه خودروهای برقی و هیبریدی در کشور، موضوع تأمین قطعات و زیرساخت تعمیر و نگهداری این محصولات اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
کاظمی با اشاره به این موضوع معتقد است توسعه خودروهای برقی، بدون ایجاد زیرساختهای مناسب برای خدمات پس از فروش، میتواند چالشهای تازهای برای بازار ایجاد کند.
به گفته این فعال بازار قطعات، حدود ۷۰ درصد ارزش یک خودروی برقی مربوط به باتری آن است؛ در حالی که کشور در این حوزه وابستگی بالایی به واردات دارد. بنابراین در شرایطی که محدودیتهای تجاری و تحریمها تشدید شده باشد، تأمین قطعات و تجهیزات مرتبط با خودروهای برقی میتواند با ریسک بیشتری همراه شود.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم تعمیر و نگهداری خودروهای برقی تنها به قطعات مکانیکی سنتی محدود نیست و تجهیزات الکترونیکی، سیستمهای مدیریت باتری و قطعات تخصصی نیز به دانش فنی و زنجیره تأمین قابل اتکا نیاز دارند.
هزینه واقعی خودرو فقط قیمت خرید نیست
بازار خودرو در شرایط فعلی با یک معادله پرهزینه برای مصرفکننده روبهرو است. از یک سو قیمت قطعات یدکی افزایش یافته و از سوی دیگر، کاهش دسترسی به قطعات مناسب میتواند زمان تعمیر را طولانیتر کند.
از طرف دیگر، استفاده از قطعات کمکیفیت ممکن است عمر مفید قطعه را کاهش دهد و مالک را دوباره به تعمیرگاه بکشاند؛ موضوعی که در نهایت هزینه نگهداری خودرو را افزایش میدهد.
بنابراین، هزینه واقعی مالکیت خودرو دیگر فقط به قیمت خرید آن محدود نمیشود و مواردی مانند دسترسی به قطعه، کیفیت قطعات، هزینه تعمیر، تخصص تعمیرکار و مدت خواب خودرو نیز باید در نظر گرفته شود.
زنگ خطر برای بازار خدمات پس از فروش
تداوم کمبود قطعات میتواند به یکی از نقاط آسیبپذیر بازار خودرو ایران تبدیل شود؛ بهخصوص در شرایطی که تعداد خودروهای چینی، وارداتی، مونتاژی و برقی در حال افزایش است.
اگر رشد تعداد خودروها بدون توسعه متناسب شبکه تأمین قطعات، آموزش تعمیرکاران متخصص و تقویت خدمات پس از فروش ادامه پیدا کند، فاصله میان فروش خودرو و امکان نگهداری مناسب آن بیشتر خواهد شد.
برای مصرفکننده نیز نتیجه روشن است: خودرویی که هنگام خرید با امکانات و فناوریهای متنوع جذاب به نظر میرسد، در صورت نبود قطعه و خدمات مناسب میتواند به یک هزینه سنگین و حتی خودرویی زمینگیر تبدیل شود.
از این منظر، آینده بازار خودرو تنها به میزان واردات یا تیراژ تولید وابسته نیست؛ توان تأمین قطعات و ارائه خدمات پس از فروش قابل اتکا نیز به همان اندازه اهمیت دارد.
نظر شما